Leesgoedprijs 2009
Paul Vierboom (zie ook het interview met hem in Leesgoed 2008-7) ontving de Leesgoedprijs wegens vele jaren onverdroten en schijnbaar onvermoeibaar werken aan het in aanraking brengen van kinderen met boeken en schrijvers en de opbouw van goed schoolbibliotheekwerk en een bestendig en navolgenswaard leesklimaat op de Oscar Romeroschool in Rotterdam.
Op die school vond op 10 februari 2009 de uitreiking plaats.
De laudatio
Najaar 2008 werd Paul Vierboom voor Leesgoed geïnterviewd over zijn werk als leesbevorderaar. Zoals altijd formuleerde hij bedachtzaam. Hier zijn antwoord op de vraag: ‘Hoe krijg je de leerlingen aan het lezen?'
‘Voorlezen, voorlezen en nog eens voorlezen. Veel vertellen over boeken en over schrijvers, schrijvers uitnodigen, dat helpt allemaal. We doen ons best om de frustratie die leerlingen oplopen bij het niveau-lezen en het begrijpend lezen te compenseren door veel aandacht te besteden aan de leuke kanten van lezen. Het is een misvatting om te denken dat kinderen die technisch kúnnen lezen dat dan ook automatisch gaan doen, zeker in onze wijk waar het voorbeeld gedrag ontbreekt. Mijn stokpaardje is het door ons ontwikkelde Leeslogboek waar we bij ons op school mee werken waarin de leerlingen alle boeken die ze gelezen hebben verzamelen. Het werkt ontzettend motiverend als ze hun logboek zien groeien. Daar zou het voortgezet onderwijs ook veel meer mee kunnen doen. Als je om boekbesprekingen vraagt worden die van internet gehaald, terwijl het zou moeten gaan over de keuzes die kinderen maken en waarom ze die maken. Een school moet boeken ademen vind ik, leerlingen moeten letterlijk omringd zijn door boeken'
Dat ‘boeken ademen' is hier op de Oscar Romeroschool uitstekend gelukt, mede door de inspanningen van Paul Vierboom. Hij krijgt kinderen aan het lezen, maar er zit - zoals hij zelf ook al zegt - ongetwijfeld een kritieke periode tussen het moment waarop ze het kúnnen en waarop ze het ook echt leuk gaan vinden. In dat niemandsland doe je het niet of... je doet het voor de meester omdat híj er zo enthousiast over is. Paul Vierboom weet boeken op allerlei manieren tot leven te brengen, zodat de meeste verstokte niet-lezer nog verleid dreigt te worden.
Het gaat de jury er niet alleen om wat hij voor de Oscar Romeroschool gedaan heeft en voor de vele Rotterdamse kinderen. Hij vervult wat ons betreft een voorbeeldfunctie voor alle leerkrachten. Zijn visie op leesbevordering is even simpel als effectief en is ons daarom uit het hart gegrepen. In het eerder genoemde interview zegt hij: ‘Ik erger mij er wel eens aan dat alles zo nodig vernieuwend moet zijn. We weten al lang wat echt werkt. Geef dáár dan geld voor zodat wij ons niet in allerlei bochten moeten wringen om zaken die ik als de absolute basis ervaar te kunnen realiseren. Ik wil regelmatig een schrijver kunnen uitnodigen en ik wil boeken in de school, daar komt het op neer.' Naast die visie gaat het er natuurlijk vooral om dat je als mens en als meester geloofwaardig bent.
Het is helaas niet te achterhalen hoeveel leerlingen daadwerkelijk zijn gaan lezen en dat in hun latere leven bleven doen door de inspanningen van Paul Vierboom. Al die schrijvers die de Oscar Romeroschool bezochten, al die voorgelezen boeken, dat móet sporen na laten. We weten allemaal, als we terugdenken aan onze eigen schooltijd, dat het altijd die éne meester of die éne juf was die het verschil maakte. Die geloofde in ons, zag iets in ons wat anderen niet direct zagen en wees ons een weg die nieuw en spannend was. Als de omgeving het lezen niet stimuleert moet iemand anders dat doen. Dus worden alle feesten die er rond boeken maar te bedenken zijn uitbundig gevierd, krijgt poëzie ruim aandacht en leren kinderen schrijvers in levende lijve kennen. Boeken moet je tot leven brengen!
Dat deed en doet Paul Vierboom, met de volle steun van het team van de school, en daarom gaat de Leesgoedprijs 2009 naar hem.
Josine van den Berg, Wendy de Graaff, Wim Hofman, Monica Jacobs, Bert Kouwenberg, Karin Kustermans, Karel Maartense, Ilona Plichart, Jan Smeekens, Marita de Sterck, Herman Verschuren (hoofdred.).
Toespraak
Deze laudatio was op 10 februari verstopt in een toespraak met quiz, gehouden door Wendy de Graaff.
Dankwoord
En Paul Vierboom bedankte aldus:
Goedenavond, fijn dat u er allemaal bent.
Zonder voorlezen geen leesbevordering.
Ik lees, met een licht gevoel voor ironie, voor uit het boek Dit is alles van Aidan Chambers (blz. 538-540)
Een dialoog tussen Cordelia Kenn en haar vriend William Blacklin.
'Wil je niet weten waarom je leeft? Wat de zin van het leven is?
'Dat wil toch iedereen? Maar ik heb er geen antwoord op. Niemand trouwens. Mensen geloven alleen dat ze het weten. Ze kunnen het nooit bewijzen.'
'Maar wat geloof jij dan?'
'Dat het leven als een gedicht is'. 'Hè?'
'Waarom niet?' 'Hoezo?'
'Stel je voor dat ik je een gedicht van honderd regels ga geven maar eerst vraag waar het over gaat, wat dat betekent?'
'Voor je het me hebt laten lezen?'
'Voor ik het je zelfs maar laat zien. Wat zou je dan zeggen?'
'Hoe kan ik weten wat het betekent? Ik heb het nog niet gelezen.' 'Precies. En als ik je de eerste 15 regels geef en je opnieuw vraag wat het gedicht volgens jou betekent?'
'Ik kan er wel naar raden maar ik kan het niet echt weten.' Zou je eerst het hele gedicht moeten lezen?
'Ja'.
'Je kunt alleen bedenken wat een gedicht betekent als je het helemaal gelezen hebt, erover na hebt gedacht en gedeeltes ervan herlezen hebt? 'Ja'.
'Ik denk dat het precies hetzelfde is wanneer je naar de zin van het leven vraagt. Pas aan het einde kun je het weten. Het leven moet eerst geleefd worden.'
'Maar dan weet je het pas als je dood bent bent.'
'Precies. En daarom is voor mij de zin van mijn leven, de zin van het leven zelf, de clou, dat ik mijn leven lééf. En zo is het ook met een gedicht. De zin van een gedicht is voor de dichter dat hij het schrijft. Voor de lezer is de zin dat hij het leest. Het schrijven en lezen zijn belangrijker dan welke betekenis die wie dan ook eraan geeft. Dat zou jij moeten weten. Jij schrijft gedichten.' 'Ik doe een poging'.
'Heb je het dan niet zo gevoeld, ook al heb je er niet zo over gedacht?'
‘Ik weet het niet. Ik weet wel dat het opwindend is als een gedicht bij me opkomt en ik het zit te schrijven. Gek genoeg is het niet zo belangrijk meer als ik het klaar heb. Wat ik dan wil doen is een ander gedicht schrijven'. 'Het is het schrijven ervan, het doen, dat belangrijk is'.
'Dat is waar. Al heb ik het nooit zo bekeken'.
Tot zover dit fragment.
Het doen is belangrijk en tot nog toe kon ik dat ook. Energiek en voluit dingen doen. Het sporten, initiatief nemen tot buurtactiviteiten, bestuursfuncties vervullen bij de handbalclub van de kinderen, op school initiatief nemen tot extra activiteiten en zorgen dat ze via subsidies gefinancierd konden worden, meedenken over de nieuwe Kuip en als opzoomeraar mijn eigen buurtje schoonhouden.
De energie neemt iets af maar is gelukkig nog steeds voldoende om wat te werken en bijvoorbeeld het leesbevorderingsprogramma voor 2009-2010 samen te stellen en me boos te maken op de School van Prem. Kindermishandeling is het.
Maar er zijn nog steeds de leuke dingen:
Het winnen van een prijs is altijd mooi. Niët zozeer voor jezelf maar het laat je als winnaar zien dat vooral anderen gezien hebben waar jij mee bezig was. Ik voel me een bevoorrecht mens want er is in mijn leven, waar ik niet zoveel meer van tegoed heb, meerdere keren zowel op sociaal maatschappelijk gebied als in mijn vak in het onderwijs, gezien waar mijn inzet lag in dit leven.
Dat is mooi. Dan blijf je niet onopgemerkt.
Belangrijk vind ik het om hier op dit moment stil te staan bij de steun die ik, gedurende zo vele jaren vanuit mijn gezin mocht ontvangen. Zonder Mieke, Rianne, Floor en Jasper was ik ongetwijfeld niet geworden wie ik nu ben.
Belangrijk ook om de achtereenvolgende directies van de Osar Romeroschool te bedanken voor hun vroegtijdige onderkenning van het belang van leesbevordering. Leesbevordering is wat mij betreft pure noodzaak om het evenwicht tussen frustratie en plezier in balans te houden. Kinderen moeten het plezier in het lezen veelvuldig en via allerlei invalshoeken ervaren. Dat is niet alleen nodig op scholen waar kinderen al op vierjarige leeftijd starten met een achterstand maar overal. Plezier in lezen is nodig voor een leven lang leren met plezier.
Zoals schrijver Jacques Vriens altijd tegen de ouders zei, toen hij nog directeur was van zijn basisschool: Lezen is goed voor de Citotoets.
Maar roep ik er dan gelijk achteraan: 'Alsjeblieft niet alleen daarom!'.
Lezen vergroot je keuzemogelijkheden in het leven. Het is belangrijk om je verbeelding te stimuleren en lezen betekent altijd ontwikkeling. Daarom is het echt van belang.
Het geeft controle over het leven als je in staat bent je eigen keuzemogelijkheden te vergroten. Als we er op de basisschool in slagen om dát aan kinderen te laten zien, hebben we een wereld gewonnen en optimaal bijgedragen aan het grote geluk van ieder kind. Een leven lang lezen is geen utopie, het kan!
Fijn dat er bij deze gelegenheid ook veel familieleden, vrienden/vriendinnen en bevriende collega's gekomen zijn. Ik ben dankbaar dat dit feestje hier plaatsvindt, op de plek waar leesbevordering de Oscar Romeroschool landelijk bekend heeft gemaakt. Het voelt als een warm bad.
Tenslotte wil ik hen, die zich de moeite getroost hebben mij voor te dragen voor deze prijs, bijzonder bedanken en natuurlijk een speciaal woord van dank aan de jury die tot toekenning van de Leesgoedprijs, aan mij, overging.
Voor belangstellenden is er de mogelijkheid om zo meteen nog kennis te nemen van het Leeslogboek. Het instrument voor de basisschool om leesbevordering meetbaar te maken.
Een ieder ontzettend bedankt voor de support en nog een fijne avond.
